اولوتانرینین آدی ایله
گؤی دالغا
اؤن سؤز:
قازینتی بیلیمینین تانیدیغی بلگه لره دایاناراق،دئمک اولار آدام اوغلونون یئر اوزونده بولوندوغو،یوزمین ایللردن آرتیقدیر.آنجاق بیلیم آداملارینا گؤره تاریخ و اویغارلیغین(مدنییت)باشلانیشی سومئرلرین یازیب یاراتدیغی دؤنم ایله دامغالانیر.
دئمک ایل آی(تاریخ)و اویغارلیق،یازینین باشلانغیجی ایله باشلاندی .آدام اوغلو یازیدان یارارلانارکن توپلوملار و اولوسلار آرا داها آرتیق دوزن(نظم)ساغلاماغی باشاردی.قوراللار(مقررات) ،یاسالار (قانون) وقورلوشلار یاراتدی.
هابئله تؤره لر(رسملر)،گلنکلر(سنتلر).اینانجلار،اولایلارو اؤیکولری یازییا اوتورتدو.بئله لیکله آغیز ادبیاتی ایله یاناشی ،بیر یازیلی ادبیات دا اورتایا چیخدی.
قوشقوسوز کی تاریخ بویو اولوسلاری یاشادان، أن اؤنملی عنصورلردن بیری یازیلی أدبیاتدیر.نییه کی، قیلینج مئیدانیندا یئنیلیب اوزون چاغلار باشقا میللتلرین ایسارتی آلتیندا قالان بیر چوخ اولوس،قلم قاهرامانلارینین دار داخمالاردا یاراتدیغی اثرلر سونوجو بو گون باشی اوجا یاشاماقدادیرلار.
بونون قارشیسیندا تاریخ یارادیب،تاریخ یازمایان،هابئله یازیلی أدبیاتا اؤنم وئرمه ین بیرسیرا بؤیوک اولوسلارین آدین،یا تکجه تاریخده و یا اؤزلریندن کؤکسوز، کیچیک و اویغارسیز بیر میللتین ألینین آلتیندا یاشاماقدا اولدوقلارینی گؤروروک.
دونیادا هر اولوسون بو گونوندن آسیلی اولمایاراق،کئچمیشینده پارلاق وبعضأ قارانلیق چاغلاری اولوبدور. بو گرچکلر تاریخ
بویو دستان،افسانه و اوستوره لرکیمی آغیزدان آغیزا،سویدان سویا،دیه رلی و تایسیز اینجیلر اولاراق گلیب و بو گونکو نسله
چاتیبدیر.آنجاق أدبیات دونیاسیندا یازیلی أثرلرین یئری بام باشقادیر.
تاریخین و گونوموزون أن بؤیوک و ائتگیلی اولوسو اولان تورکلر،بو آلاندا(مئیداندا)دا چوخ گوجلو،تایسیز و قالارقی ایزلر بوراخیبلار کی بیر نئچه سینین آدینین چکیریلمه سی قاچینیلمازدیر.
بوأثرلردن بیری"قوتادقوبیلیگ"کیتابی 1069میلادی(448ﻫ)ایلینده"یوسف اولوغ حاجب خاص"آدلینین ألیله دوزنه(نظمه) چکیلیب . بو یازیت توپلام 6645بیت دیر.بو أثر اویغور تورکجه سینده دیر.
باشقا بیرأثر"ماناس"داستانیدیر، بوداستان 200 میندن آرتیق بئیت له 12-11 ینجی میلادی دؤنملرینده نظمه چکیلیب .بو اثر قیرقیز تورکجه سینده دیر.
و باشقا بیر تایسیز أثر،اوغوز تورکلرینین یارادیجیلیغیندان دوغولان،"دده قورقود کیتابی" دیر. بیر اؤن سؤز و 12 بوی دان اولوشان شاه أثر نثر و نظم ایله یازییا آلینیبدیر.کیتابین یازیلیش تاریخینه گؤره چئشیتلی گؤروشلر اورتایا چیخسادا اوستاد"حسین م.گونئیلی" جنابلارینین اثرینده گلمیش گؤروش،داها آغیرلیقدادیر. اوستاد م.گونئیلی دئرسدئن نوسخه سینسن سون صحیفه سینده یازیلمیش«تمت.444» عبارتینه دایاناراق،أثرین یازیلماسی یا بوگونه ده ک تانینمامیش بیر نوسخه دن کؤچورولمه سینی ﻫ.ق444-نجو ایله،یعنی431شمسی و 1052-نجی میلادی ایلینده سونا چاتماسینی ایرلی سورور.آنجاق "دده قورقود کیتابین" ایلگینج یؤنلریندن(جهتلریندن) بیریده،کیتابی یازییا آلان او بؤیوک و ده یرلی اینسانین آدینین تانینمادیغیدیر.
بو بؤیوک حیماسه وی اثره گؤره چوخ سایدا کیتابلار و مقاله لر یازیلمیش و یازیلماقدادیر.آنجاق بو ساحه ده، ده یرلی و تایسیز ایشلردن بیری،آذربایجانین اولوسال شاعیری رحمتلیک اوستاد سهند "بولوت قاراچورلو"نون یاراتدیغی بؤیوک و قالارقی أثر"سازیمین سؤزو" دور،بؤیوک شاعیر اؤز اثرینده هر بویا گوجلو بیر اؤن سؤز قوشاراق،بویلاری هیجا وزنینده نظمه چکمیشدیر.بو بؤیوک و حیماسی اثر بیر چوخ یازیچی و شاعیره ایلحام قایناغی اولموشدور.
ائلینین آغیر دورومون آییرد(تشخیص) ائدن بؤیوک"سهند" اؤز داورانیشی ایله چاغداش شاعیرلره ده درس وئردی.
یعنی ایسارت و تاپتاق آلتیندا اولان اولوسون شاعیرینه، گولدن،بولبولدن،اینجه بئلدن و قلم قاشدان یازماق یاساق و یاراشماز بیر ایشدیر،دئدی.
ایندیسه بوگون بو قول، او بؤیوگون داورانیشی ایلن وئردیگی اؤووده(نصیحته) باش أیره ک او آغیر و چتین یولو ایزله مگه باشلامیشام(اگر لییاقتیم اولسا) ، بونا ایلیک و سوموگومله اینانمیشام کی دونیا هر نه قدر ظاهیری مدرنیته یه أل تاپسادا،هله ده بیر پارا میللتلرده پایینا دورماماق و ییرتیجیلیق روحو حاکیمدیر.
هله ده بیر میللت توپراغین و کیملیگین فوروماق ایچین ،قیلینجی ألده قالخانی باشدا اولمالیدیر .آنجاق قیلینجی ألده توتماق ایچین میللی غورور و میللی اؤز گووه ن(اعتماد به نفس میللی)لازیمدیر. کئچمیشده کیم اولدوغونو بیلمه ین آذربایجانین گنج نسلینین حیماسی أدبیاتین تانیتدیریماقلا،یئنی قاهرامانلیق و حیماسه یارادیب یازماق ایله ایگیدلیک روحون اویادیب و تاپدانیلمیش غورورون دیرچلتمک اولار.
بونو اؤزومه میللی بورج بیلره ک آذربایجان و تورک دونیاسینین دالای(اوقیانوس)دان درین و گؤی لردن گئنیش ادبیاتینا بیر دامجیی جا اولموش اولسا قاتیلماغا چالیشمیشام.
اولو تانریدان گوج و بؤیوکلردن اؤوود اوماراق آغیر بیر ایشه أل وورموشام.
اوغوز،اؤزللیکله آذربایجان تورکونون اؤیونجو(ایفتیخاری)اولان"دده قورقود کیتابین"دئستانلاریندان" باساتین تپه گؤزو اؤلدوردویو"بویو دوزنه(نظمه)چکمه یه چالیشمیشام ،بو بویا 500 دن آرتیق بئییت قوشموش اولسامدا،بویو بیتیرمک ایچین هله یولون ایلک آددیملاریندایام.بو یوزدن اولوسوموزون اوره ک یاندیران تجروبه لی ادیب و شاعیر لرینین ائلشتیریلرین و اؤوودلرین گئنیش کؤکس و آچیق قولاق ایله دینلمه یی اؤزومه بورج بیلیرم.
29/12/83 ، اردبیل، "عابباس لئیسانلی"
دده قورﻗﯘد بویلار1ﯦﻨﺪان
«باسات» ایله «تپه گؤز»
باشلاﻨﯧﺶ
سؤزﯙ باشــلادﯦـم تانــری آدی ایـــله ن
اﻮ تـاﯿﺴــﯧﺯ ﮔــﯙجه ، ﺒــﯚس ﺑــﯙﺗـﯙن یــیه لـنن
اﻮدۇر ایـنسانی گـؤی لــره قـــالدﯦــران
وئـرن بیتـگیـیـه توپــراق آﻟﺘﯦــنــدا جــــان
گـرکـدیــر اﯘﻨـۇدمــاز اولاق بــیز اونــو
اودﯘر ایشــلریـن ، بـــاشــلاﻨﯦــشــلا سوﻨــﯘ
اودۇر وارﻟـﯦــﻐﺍ دۆز دۆزنـلـیـک 2وئــرن
بـۆتـۆن گـؤیــــلری ،اؤز ﮔـﯙجیـلـه ن هـــؤرن
یـوﺧـﯘ تــوزجــا اؤزلـۆکـده أکسیــکلیگی 3
او بــیر تکــجه گــؤهــردیـر اولـمـاز ایــکی
اؤنـۆنـده4 اونــۇن بـاش أیـیـر ذه رره لـــر
یــاراشـــمـاز، دۆشــۆنــــمز اولا بـــــنـده لـــر
اۇنــۇدسـاقـدا بــیز او اۇﻨـۇدمــاز بـیزی
یـولـۇنـدان ﭽـﯦـخـا کـیـمسه، تــاپــمـاز ایــــزی5
نـدنـدیر؟،نـدیـر؟،هــاردادـﯦر؟،سورمـاﯿﯦن
بـو ﻘـﯦسســا اۇسـۇن6، یــاردﯦـﻣﯦـن اۇمـمـاﯿـﯦـن
بـؤیـۆکـدۆر ائــله،ﺴﯦـﻐمـاﯿـﯦر یـئر گـؤیــه
اۇﻣـــۇرســـان ﺴـﯦﻐـا،یـۇمـرۇجــاق7 بـئینـیـوه؟
یـاراﺘﻣـﯦشدی یـوخـدان،بـۆﺘـۆن وارﻟـﯦﻐـﻰ
اوﻟــﯘنــمــاز اولایـــــلاردا یــوخ دارﻟـﯦـﻐــﻰ
نـه چـاغـدا، نـه بـیر یـئرده آخـتـارمـاﯿـﯦـﻦ
گـؤرۆب، بـیلدیـگیزلـه سـاﻟـﯦـﺐ ﭽـﯦﺧﻣـﺍﯿــﯦــﻦ
ﮔـۆوه نـمــه8 ﺑـﯘ آز بیــلگیـوه، آی قـانان
دنـــیزده ن او بــیر دامــجـی اولـــمـاز ایــنــان
أﻟـۆنـده اولان اؤلـچــو،چـــوخ قـیسسادیــر
سؤنـۆب اﯘلـدﯘز،آنـجــاق اﯦـﺸﯦـﻖ یــولدادﯦــــﺮ
1- بوی:اؤﻟﭼﯚ،بؤﻟﯚﻡ.2- دﯚزنلیک:نظم.3- اکسیکلیک:اسکیکلیک.4- اؤن:قانشار.5- ایز:اثر،رد.6- اﯘس:عقل،هوش 7- یومورجاق:ﯿﯘﻤﯘرﯘقجاق.8- ﮔﯚوه نمه:امین اولما.
دده قورقود کیتابینین آدسیز یازارین
بــئله سؤیــله میـشدیــر سؤزو سؤیـــله یــه ن
ده یـــر وئــرسیـن هــر کـیمسـه دیـر دیــنله یـه ن
کـئــچـن دئــــور1لــرده واریــمــیـش بـــیری
یــاتـیب تــوپــراغـا ،یــادی آنــجـــاق دیــــری
اونــا بــوشلـودور ایـــندی ﺘـﯚرک ائـــللری
اوزاق تــوتــــدو ائــــلـدن قــارا یــئـــــللری
چـتـین چــاغـــدا آلــمـیش ألـــــه بــیر یازان2
دئـمیـشدیـر آیــیق دور گــلیر کـــؤک قـــازان
دوشونــموش بــونـو اؤزگــه دن یــوخ هـارای
آیــیق ائــل گــرک ، کــندی3 تیــکسین ســـارای
او ﻴـﯚزده ن گــؤتـورمــوش ألــه بــیر قــــلم
چـیـخار اولسـا مــنده ، دئــمـیش بــیر ائــــــلم
یــازان کــسدیین ، کــسمه ییبدیــر قیلینــــج
یـازانســـیز قیلینــــج،بــاشدا اولمـوش قاخینـــج4
قیلینـج کـسدیین ،گـــر یــــازان یـــازمـایـــــا
چـتیـن،دوغـرولــوق 5 دﯚز یــولـــو آزمــــایــــا
هـــر ائـــل کـی،یـاشـام ایسته یــیر باش اوجــا
قــــان ایــله قـیلیـــج،تــکجه یـئتمــز بـونــا
ائـل ایـــچـره گــــرک بــــاش بــیــلنـــلـر اولا
بیلیــمــلن،ائـــلــی دؤنــدره دﯚز یـــــــولا
گـرکـدیــرسه قـــان،ائـل بـــاشیـــن قــالـدیـــرا
ﻤـﯚرککــبدی، سـاخلـیـر قــانـی تــاپ تـــازا
یــازانـلا قیـلیجدیــر، ﻤﯚرکــکــبــله قــــــــان
ائــلـین کـئچمیشیــن،ایـندیســین سـاخلایــان
چاغین سیس- توزون دوغرو اوستـن سیــلــن
یـازاندیـر ، بـونـو یـاخچــی آنــلار بـیــلــن
ائـلـین قـاهـرامــــان اوغـلـو،آنمــیش او چـــاغ
یازیب قیسسا،چوخ وئرمه ییب خول بـوداق
اوغــوز ائـــللــریــنـدن آچـیـبـــدیـــر ســــؤزو
ائلــه سانــکی،جــانـدان سئچــیبـدیــر گــؤزو
دده م قـورقــــــودون سـؤزلـریـنــدن سئچـیـب
او چــاغـدا ائـله بــیـر گــؤزل دون بیـچیـب
اوزان6ســـازلارینــدان آلـیــبــدیـــــر ســــؤزو
بـیر ائلدنده چوخ ایش گـؤروب،تـک اؤزو
یـازارکــن یــاراتمــیش بؤیــوک بــیر أثـــــــــر
بـو دﯚنیا بـویــو ﺘــﯚرک اونـا فخــر ائـــدر
میـن ایــل بونــدان اؤنــجه یـازیـلمیش کیتــاب
او یــاد ائــللـره اؤز ائــلینــــدن خیـطـــاب
بـورا تـورک ائــلی ، سونـــرا گلمــیش دئـــییل
دریندیـر کؤکـــو،ســایقیـــدان بـــیر أیـــــیل
یـــاشیـن آخــتاریــرسـان،مـیـن ایـــللرده گــــز
آت اویـدورمـا تــاریخــلری سـن بـو کــز
ائــشیـتـدیــنسـه اول آدســیــزأر7ده ن، ســـؤزو
مـین آلـقـیـش8 ائــــله گــؤزلـه یندیــر گؤزو
ائـشیــــد "قورقــودو "ایــنـدی "لئیسانـلـی" دان
قـارانلیـق کـؤچــون گـؤتــدو،بـاشـلاندی دان
1-عصیر.2-قلم.3-اؤزو4-دانناق.5 دﯚزلوک،حقیقت.6-عاشیق.7-آدین تانیمادیغیمیز کیشی"دده قورقود بویلارین یازییا آلان.8-بؤیوک توتماق،تشویق.
باساتین تپه گؤزو اؤلدوردویو بویا باشلانیش
او ﮔـﯚنــدنــکـی تـانـــری یـاراتــدی بــیــزی
دؤنـوب تــرس،ای ــﯚزدن گـئــدیـب، دﯚز یـولــون تـرسیــنه
نـه ائتــدیســه بیــل ،ائیـلـه میـش کنـدیــنــــه
یـابــلیســه چـؤکــدوک دیـــزی
آدام دوغــدوغــو،اویــموش اؤز نـــفـسـینــه
او ﻴـ قــاویـــرقـایــلا بـیر یـئرده یـانمیش،ساجــــی
قـارانــلیق ائــدیـب هــر ایــکـی دﯚنیــاســـین
زیـق بیـــلمه دن، دوز قـــاتیــب قنــدیــنـه
دادار آغــزیـنـی، ائـیـلـــه ییـبـدیــــر آجــــــی
سـئوینـجینـدن ایبــلیـس چــالیـب اویــنـاســیـن
بـو سؤیـلمـکی مـن ایـستــیرم سـؤیــلـه یــــیم
آدام جـایـدیغـینــدان بیـــر اؤرنـک دئـیـیــم
آمــاج 1اؤیکـو2دن بــاش قــال ائتـمـک دئـیـیـل
یـــا أیلـنـجـه3 دن اؤتــرو یــازمــاق دگـــیــل
قــــولاقــــلار ائـشیتسـین،آچـیـلسیـن گـــــؤزو
یـاتـانــلار اویـاتـســین،بــو کئـچمــیش سـؤزو
1-هدف.2-حکایه،دستان.3-تفریح
باسات، تپه گؤزو اؤلدوردویو بوی
کــؤمـک تــانـرینـین،سـؤز آتـــام قــورقـــودون
آلاولانـدیـــریـم قــــوی،کـــؤزرمـیش اودون
دئــمـک مــنــدن اولسـون،ائـشـیتـمـک ائـلــیـــن
سؤزون آتینـــین، بـــرکیــدیـــم مـن بئــــــلین
اوغـوز ﺘــﯚرکـلــرینـده،بـایینــدیـــر چــــاغــــی
ائـلــی اویـدوروب،آخـــدی سـایسیــز یـاغــی اوتــورمــوشـدو دینــج، اؤز یئــرینــده هـــــره
چتینــلیکـله قــورمـوش،هـــره بیــر مــــــره
ائــلیـن ﮔــﯚنــدلـیـک ایـشـــلره،قــال بــاشــــی
گـلیشمـک1ایچــین،یــارمــاق ایستـیـر داشـــی
چــتینـلیـکده چـکســه،ﮔــﯚلــور اﯚزلـــــــــــری
بـاش اﯚستونده یـوخـدور،یـادیـن گـؤزلــــری
بـاغیمسیــز2بیـــر ائـل،بللیـدیــــر شـن یـاشــــار
چتینلیـــک داغـینـدان، قــولایـجــا3 آشـــــــار
شـن4ایــدی او ائــل قــوی او ﮔــﯚنــــدن دئـییــم
او ﮔـﯚن اؤلـکــه گئـیمیشـدی بیــر شن گئـییـم
قــورولموشــدو هـــر یئــرده بیــر تـوی-تؤرن5
اوزان6دیــــر،او شنـلیـکـــلـره داد وئــــــرن
قــوپـوز7لار سیـزیـلدیـر،اوزان سؤیــلـه یـیـــــر
اوزان سؤیـلــه دیـکـجـه،ایـگیـدلــر یئـیـیـــــر
دؤشنمــیش چـانــاقــلاردا8،هـــر ﺘــﯚر یئــمــک
گــؤرونـجــه یئـمک،کیـمـده واردیــردئـمک
ایـگیـدلــر بـــاشــی قــالـدیــــر أیــلنـمـــگـــــه
بـؤیـوکـــلرســـه،بــاشـــدا دئییـب ﮔـﯚلمـگــه
خــاتینــلاردا آلمـیـش او ﮔــﯚنـــدن پــایـــــین
دورا قــیز- گـلینـــلر،بــونـــو ســـانـمـایــیـن
تـــویــا ائــــو بزنمیشــدی،اول ﮔــﯚن نئـچــــه
ائــلیــن ﮔــﯚنــلری،کــاش اوﮔـﯚن تـک کئچـه
خــــینـــالار یــــاخیـلمــیشــدی آغ ألـلـــــــره
بیچیلمیشـــدی شـــال،ایـــنجـه جـیـک9 بئللـــره
یــانــاقــلار یـانیــر،سـانــکی ﮔـﯚلـدور آچـیـب
گـؤزل گـؤزلـره تـانـریــدان شیـق10 ساچیب
اﯚرکـلرده قـــــاینیــر ،میــن آرزی- دیــلـــه ک
یئـنــی یئتـمــه لــردن،نــه اومــمــاق گــــرک
خـییـــال اؤلـکـه سینــده قــوروبـلار ســـارای
اوتــوردوبـلا تــاخـت اﯚستــه بیـــر ﮔــﯚنـلــه آی
او پــارلاق ســارایــــدا بــاخـیـنـجــا دریــــن
گـؤرورلـر او تـاخـت اﯚستـــه لاپ اؤزلریــن
اوتـورمـوشــلا،خـاتـونـــلا خـــاقـــان تــکــیــن
یـانـاشمیـش ایـکـی سئوگی بیــرجـان تـکـیــن
أرنــلر دﯚزولــــمـوشــدولــــر ســـاغ - ســــولا
وئــریــب اوردا قــوللـوقــچـولار،قــول قــولا
ﺑـﯚتـون اؤلـکـه لــــردن ،گــلیـب ائـلـچـیـــلـر11
سـانیــرسـان او تــاختـا جـاهـان بـــاش أیــــر
اوچـارکـن او یئـــــرده کـؤنــول قــــوشـــلاری
بیــرهــای قـوپــدو،بـاشــا گـلیب هـوشــلاری
پــوزولــــدو بیــــر آنــــدا،بــزکـلــی ســـارای
خییــالیــن قـوشـون،اوخــلادی بیـرجـه یـــای
هـارایــلار اوجــالـــدی یـئـــنــه گــؤیـــــــلره
ائـلیـن شـن ﮔـﯚنــو،دؤنــدو وای ﮔــﯚنــــــلره
چــالـینـــدی داوولــــلار12،بیلیـنــسیـن نـــه وار
ایـگـیـد قــالـخ آیــاغـــا،قیـلینجـیـــن سـووار
آخـــیـب یــوردووا،یـــاغــــی لاپـــدان لاپـــــا
چــالیــش،اؤلکــه دن قــویمـا تـوپراق قـاپـــا
ایــگیــدلـــر ائــشیتـجـک ســاواشـین ایـــیـن
تـــوپــارلانــدی هـر تک تکـی چـوخ یئـــییــن
دﯚزنسـیز13 ســاواش اؤتــــرو،ائـیتیــم14 گـــؤرن
کـؤنـوللـو اولــوب، یــورد ایـچیـن جـان وئـرن
یئــتیـشـدیـرمیشیــدی،اوغــوز ﺘـــﯚرکلـــــری
نـئـچــه مـیــن ســاواشجـیل،دؤیــوش أرلــــری
نــه أرلــرکـی،ﮔـــﯚجــده بیــر آســـلان تـکــین
یئــیینـلـیـکــده،اورمــانــدا قــــاپـــلان تــکــین
آخینجــا او ﮔـﯚن،یــوردا ســایسـیز قـــوشـــون
دوروب کسـدیــلر یــاغــی دﯚشـمـن تـــوشــون
بــاغــیـردی ایـگـیـدلــر بــئـــلـه سـؤیــلـرک
گـرکـدیــر بــو قـــوزغــونـــلارا گـؤستـــرک
اوغـوز یـوردونـا هــر کـیـم اولمــوش یــاغـی
دﻩیـیـب داشـا،سینمـیـش اونــون قــییــنــاغــــی
اؤلـوبـدور مـگـر ﺘــﯚرﻜــــﯚن آلـپ15 أرلـــری
یـئـتـن چــاقـــقـــالا یــــورد اولا یئــرلـــری
بیـــــر آن یـــادا دﯚشـــدو او گــؤیــلر سـاران
داشیـــن بــاغـــرینــــی،بیتـگـیـلـرلــه یــــاران
ﺑـﯚتـون وارلـیــق أر یـاتـسـا سنـسـن اویــــاق
یـئــتـر بــو ائــله تــک ســن اولـسـان دایــــاق
اﯚرکـــلـر دولــوب،بـــرکــیــــدی بـئـلـلـــری
دانـیشــدی قـــیـلیـجـلار،سـوسـوب دیـیـلـلـــری
ائــــلـه بیـــر دؤیـــوش قـویـدولار ســـرگـییــه
ﮔـــﯚنـش دورمــادان،گـؤیـــده آلـقـیـش دیـــیــه
دوروم بـــؤیـله اولــجـاق،هـــاوا قـــایـنـــادی
قــارالـمــیـش بــولــوتــلار،قــــارا اویـنـــادی
گـؤرونـمـز اولـوبـدور بیــــر آنـــدا ﮔــﯚنـــــش
ایـشیــقـلا قــارانـلیــق،ائــدیــرلـــر دیــــرﻩ ش
بــولــوتـــلار ائـــله ساردیــلار گـؤگ ﻴــﯚزون
ﮔــﯚنـوزدور گـئجـه،کـیـمســه بیـلمـــیر دﯚزون
گـؤیـون ﮔــﯚر سسـی،یئــرده آت کـیشنــه ســی
اولاردانـــدا اﯚسـتـون،ایـــگـیـد نـعــــره ســـی
ائــله بیـــر گــؤرونتــو16قـویـوب ســرگـییـه17
مـنـــم سـؤیــلـه یــنــــلر اؤدو18 ، تـیـتــریـیــه
سوخـولمـوشـدو دﯚشـمن،گـئجیکمیشـدی ایـــش
کــسرسیــزلـره،قــالــدی دیــرنــاقــلا دیـــــش
ﺑـﯚتــون ائــل دوروب دﯚشـمـنیـن قــــارشیـنــا
اوشـاق دیــر- قــوجــا،بـــاخـمـــاییــر یـاشینــا
اوسـاللـیـق19 یــا خانیـن،یـــا آلــپ أرلـــریــــــن
یــا سـوچ20 اولـســا،ســاتـقینـلیــق ائتمیشــلریـن
چـؤکـوبـدور قـــادا،ایــنــدی ائـــل بـــاشیـنــــــا
بـاخـار هــاردا دﯚشـمـن،گـؤزون یــاشیـنـــــا
1-ترقی.2-مستقل.3-آسان.4-شاد.5-مراسم.6-عاشیق.7-ساز.8-کاسا.9-باریک.10-ایشیق.11-سفیر.12-موسیقی آلتی.13-نظم سیز.14-ایتیم،تربیت.15-داها قاهرامان.16-منظره.17-نمایش.18-قارا جیگرین اوسته اولان اؤد.19-ایشلری یونگول توتماق20-ﮔﯚناه،تقصیر.
سارای دا دوروم
قویاق ﻜۆتــله1 بوردا،دؤنـــک خانلیـــــغا
ساوسشدان گــؤره ک نــولــدو خاقـانلیـــغا
قاریشمیش سارای،قورخولو بیـر دوروم
یــازان ألـــــده تیتــریر،چتیندیــر یـــوروم2
کئــچر اولــدو شنلیکــلر- أیلنـجــه لــــر3
گــؤرونمور او درنــکـده بیــر اۆز ﮔـۆلــر
سینیرلر4 پوزوق،کیـمسه اودمور سؤزون
چؤکـونجه دومـان، داغ بـوزاردار یــوزون
أرن5 دیـــر،بیلندیـــر،قـوشون بـاشچیسـی
اوجــالدیب سسین لاپ ســــــارای آشچیسی
ایتیب سایغــی سؤز گئت- گئـده برکیشیر
اۆره کـدـیـر هـره سوچ اوخیـــلان دئشیـــر
قورولتـــای می بـو یا هــارای توپــلوسو
بــاخــان یـوخ ائشیــکده آخــان قانمی- ســو
آچیــلدی اؤزه ل6 بیــر اوتـاقــدان قــاپـی
سوسوبدور هــامی،سانـکی چـکدیـن ســاپی
گئیینمیـش ســـــــاواش گئیمینــی أینینـــه
دامارلاردا قــــان،قــورشوم اولمـوش یئنـــه
گؤرونجــه او توپلوم بؤیـوک آلپ7 أری
سـانیبلار«اوغوز خاندی»دؤنموش گئـــری
یـالیـن بیـر قیلینــج ألــــده، چینینـده اوخ
ﺑـۆتـون یئر قوشون اولسا دای قورخو یـوخ
دۆگــونـلو آلیــن، گــؤز دولــو فیـرتینــا
قـاف8 ایلن خـزر ســان،دوروب یــان- یانــا
بـو یئلکه، بـو یوز، بـو بدن، بـو جینـاق
بـــایندیــردی،قـالخیبدی وئــرسین سینـــاق9
سمیرسیز کئچیرتدی سارای بیرﺴۆره10
بـــــاخیــــشلار دونـــوب اول یئنیلــــمز أره
بــاغیرتیـلا پــوزدو او سوسقونلــوغــو
اومودلار وئــریـب ،آتــدی پــوزقـونـلوغــو
آغیزدان چیخیب سؤز،نئجه آزقین اوخ
قــوتــارجـــاق یــایندان آمــاج ائیـلی تـــوخ
تـؤکـوب اینجی لـر اول ایشیقلیـق أری
بیلین اؤلـــکه نیـن بــــاش بیلــن أرلـــــری
بـدن بؤلــمه سیندن نئـچه پــارچـــاسی
داغیـلســا دئییلمـز چـــــؤکــوب آرخـــاسی
بـونون تـرسینه ســاغسا ﺘـۆم بؤلمه لر
بئیین آخساســا، وارلیــق ألـــــــدن گئـــــدر
بئیین دیر بو ﮔۆن بو سارای، اؤلکه یه
جــــایــارسـا،ﺑۆتــون ائـل دۆشر کـؤلگه یه
سؤزون جـــانینی سؤیــلدی قیسساجـــا
گــلیب گـؤزلـــــره،اولــدوغـــونـدان اوجــا
ده یرلر قازاندیردی سؤز- سؤزچـویــه
تـوخـانـدی بیلیـــــم آینــــاسی اؤلچــویـــــه
1- توده،جمعیت.2- تفسیر.3- تفریح.4-عصبلر.5- شخصیتلی أر.6- مخصوص.7- بؤیوک قاهارمان.8-قافقازین سیرا داغلاری.9- امتحان.10- مدت
سینیر1 بؤلگه سیندن گلن بیر چاپار
اوچــاغدا آچیلــدی گیــــریش قــاپـــــلاری
ییخیلــدی یئــره بیـر ایگیـد جــان یــــــــاری
تلسگــین،هـــامی بـــاشــــا تـــوپلاندیـــلار
او دوغــراق بــدنـــدن دوروم آنـــدیـــــــلار
یئتیردی اؤزون تئــز او خـــانـــلار خانی
دیــزی اۆستـــه آلـــدی او یــورقـــون جـانی
یــاخیندان گــؤزو دۆشجــک اول آسـلانــا
گـرکسیــز گـؤروبـدور یــارا بــــاغــلانـــــا
قایا باغرینی ﮔــۆجلـه دئشمیش سـو تـــک
یــارادان آخیــر قـــان وورارکـــن ﻴـۆره ک
دامـــاردان آخیـب قـــان بزنــدی ســـارای
گــؤیه قـووزانیب داش- دوواردان هـــارای
تـــانیشدیر یئـره بـو گؤرونتو2 بـو قــــــان
بـــو قـــاندیــر أزلـــدن یئــــری ایســــلادان
بــو قـاندیر چیخـان دوغرویــا آرخـا- یــان
بـــو قــانــی آخیتمیش یـامــان- یـاخچیــــدان
سو یئتجـــک او سوسماز دیـله بیـر ایچیــم
دۆشونـموش ﺴــۆره ج3ده یئیین بیــر کئچیم
او ﻴۆزده ن ییغیب بیــر یئـره وار ﮔۆجـون
بــو سـون چــاغدا دۆشمندن آلسین اؤجون4
دوداق تــرپنیب،اوچمــاز اولــــدو چـیبیــن
سارای سوسدو، سان قوشدا وورمور ایچین
بئــله سؤیـلدی اول اگــیدلیــک ایــــــــــزی
گؤروم اؤلکه مین چؤکمز اولسون دیـــزی
قــــوتـارجـــــاق نئجـه یـاورو آو آوچـودان
آنـا قوینـون اۆستـون گـؤره ر لاپ سـودان
اودور بــوردا بـولدوز ده یـرسیـز جـــانـی
أره اؤلـــکه دن بــاشقــا سئــودا هــــانــــی
سوووم بــونلاری قــوی کئچیم اؤز5 سؤزه
ﺴۆره م بیتمــه دن ســـو سپیــم بــو کـؤزه
سینیر بؤلــگه سینده ﺴـۆره رکـن گؤره و6
ســاریلدیـق ائــله گئتــدی ألــدن گیـــره و7
ﺑـۆتون چئوره نی آلــدی ســایسیز یــاغـی
قـــامیشلیق ســانیردیــق دره یــلن داغـــی
اۆزوکــــده قــــاشــا بنـزه دی داش قـــــالا